2007-06-06T08:22:00.001-07:00

Verstrengeling van 3 verhalen en een afscheidsbrief

hoe we met onderzoek naar pedagogische sensitiviteit onherroepelijk steeds verder afdwalen

“Shikamoo, baba Mmao.”
“Marahaba... karibu sana.”
“Asante.”
“Habari?”
“Nzuri, asante sana.”
De wind ruist als altijd rustig en ik sta op mijn vertrouwde stek als ik deze korte respectvolle begroeting hoor. Het is altijd fijn deze rustige kalme stem te horen en geen moment heb ik het idee dat baba Mmao onrustig is, onwillig is of niet het leven ondergaat zoals het is. Nooit gehaast, nooit onbeheerst, nooit onredelijk. Nee, het is goed dicht bij hem in de buurt te mogen zijn. Sterker nog, ik beschouw het als een voorrecht om hem te kennen en om met hem samen te werken. En als ik een beetje trots mag zeggen, ik werk nauw met hem samen. Als hij je hand vat is hij nooit dwingend, absoluut geen krachtige hand. Maar ondanks dat het in eerste instantie een slap handje lijkt is het geenszins een stuurloos handje. Een hand alsof de hand je kust. Nee, het is een hand die je niet vergeet, liefdevol, echt en vooral nooit overdreven.
Baba Mmao is vaak opgeruimd ondanks zijn respectabele leeftijd en de bijbehorende lichamelijke klachten. De pijn in zijn been weerhoudt hem er bijvoorbeeld van om naar de shamba te gaan om daar leiding te geven aan het ploegen, zaaien en oogsten. Ik vertrouw hem dit leiderschap blindelings toe, net als iedereen hier op school en ik ben blij dat hij in onze arbeidsrelatie mijn meerdere is. Sterker nog, ik zou hem zo het leiderschap geven over de Verenigde Naties, juist omdat hij dat niet begeert. Ik wou alleen dat ik hem wat vaker te hulp kon schieten, maar ja hij moet het nog steeds allemaal op eigen kracht doen. Ik denk stiekem, dat als hij het zelf niet meer kan hij snel het einde zou willen zien komen, maar nu dicht ik hem misschien wel al te veel nobels toe.
Nee, zoals ik nu weer lekker in de schaduw sta te wachten en geniet van de omgeving en van alle mensen die rustig buiten zitten en rustig rondlopen ben ik blij dat ik even mijn hart mag luchten. Er lopen tegenwoordig Wazungu rond op school en ze houden er maar rare ideeen op na. De manier van disciplineren hier in Tanzania vinden ze maar vreemd en vult hun met schaamte. Ze vinden het achterhaald en vooral niet pedagogisch sensitief. Nou het hoge woord is eruit. Een onderontwikkeld en achterhaalde manier die eigenlijk te pijnlijk is om te zien. Roept bij mij meteen de gedachte op hoe het culturele aspect van de mens invloed heeft op de wijze of mate van pedagogische sensitiviteit. Dus kan er wel sprake zijn van pedagogische sensitiviteit in het algemeen?
Eén mzungu heeft zelfs de euvele moed gehad aan de leerlingen te vragen hoe zij dan gestraft zouden willen worden? Het idee alleen al! Tuurlijk zelfs ik begrijp wel dat het aanvoelen van de behoefte van de leerlingen en oog hebben voor hun talenten van belang is. Dat weten alle leerkrachten hier ook, maar soms gaat het gewoon over het sturen van onacceptabel gedrag, met de middelen die je hebt. Het mooie vind ik dat baba Mmao zelf ook wel weet dat het met een tak op de handpalmen slaan niet altijd het gewenste resultaat heeft. Ik weet dat hij het zelf niet erg prettig vindt als hij een leerling slaat. Soms denk ik dat het hem meer pijn doet dan de leerling zelf. Al hoewel, als ik de kapot geslagen takken op het schoolplein zie kan ik me dat toch weer niet voorstellen. Ik ben blij dat ik geen os ben die ook altijd met takken geslagen worden om harder te weken als ze de ploeg voort moeten trekken. Nee baba Mmao spreekt niet in de termen van straf, hij heeft het meer over “disciplineren” en “guiden”. Gids zijn voor de leerlingen, om ze op de goede weg te wijzen en ze in de goede richting te sturen en alleen als ze echt de verkeerde richting ingaan moet even op pijnlijke wijze duidelijk gemaakt worden dat, dat niet de bedoeling is. Soms helpt praten niet, het is pijnlijk, maar ik voel dat heel goed aan. Baba Mmao en ik voelen elkaar trouwens ook aan zonder woorden. Het is een diep gevoel van vertrouwen, gewoon wederzijds, ook al is hij de sturende in onze relatie. Alleen komt hij nergens.
Mooi vond ik het toen baba Mmao aan die mzungu vroeg hoe hij dan leerlingen strafte. Tja, als je wil dat onwilligen zich aanpassen aan de maatschappij waarin ze leven, zul je ze toch gaan dwingen. Psychotherapie, plan van aanpak, belonen, strafwerk, isoleren, motivatie praatjes, medicijnen, negatieve consequenties. Nee, ze hebben hele mooie theorieen over waarom kinderen zich vrijwillig zullen aanpassen aan de norm, terwijl zelfs mij overduidelijk is dat die theorieen mooi gefundeerde luchtfietserij blijft. Goed die mzungu zal dus niet openlijk slaan, maar is onzichtbaar straffen niet veel funester voor de menselijke persoonlijkheid? Dat stiekeme, verbergen dat je kinderen dwingt! Zorgen dat het net lijkt of zij niet persoonlijk als opvoeder dwingen, maar de omstandigheden, de natuur, de maatschappij of welke andere naam je eraan kan geven? Zodat de leerlingen altijd de schuld bij zichzelf moeten zoeken en nooit een excuus mogen hebben. Heerlijk een slap excuus, zoals een lekke band voor het te laat komen. Alsof iedereen op de wereld vanuit zichzelf gemotiveerd een universeel goede levenshouding heeft en model burger kan worden. Model burger..., pfff gehoorzame consument zullen ze bedoelen, van jong tot oud volledig blootgesteld aan reclame tirannie, zodat ze maar een gedachte overhouden. Kopen, hebben, meer. Het kapitalistisch systeem overeindhouden. Die mzungu doet net alsof hij de kennis bezit over hoe je met alle kinderen moet omgaan. Terwijl hij en niemand van de wazungu ook maar een flauwe notitie heeft van het feit dat ze uit angst, alleen maar op zoek zijn naar homogeniteit. Het is mij zelfs duidelijk, en ik ben echt niet zo slim, dat er geen sprake kan zijn van homogeniteit. Ook ik ben anders dan andere, zelfs mijn meest naaste familie, die soms sterk op mij lijkt moet anders bestuurd worden. Dat lijkt in onze genen te zitten. Sterker nog, zeker in samenhang met de omgeving blijkt hoe complex de weg is die wij gaan, hoe verschillend er gedacht wordt over sturen en hoe in het seizoen de wijze van sturen verandert. De mode in het sturen is weer veranderd denk ik dan. Het samenspel tussen mij en baba Mmao is daar ook weer een mooi voorbeeld van. Kijk, ik vaar ook liever mijn eigen koers, maar dan wordt mijn doel in dit leven de reden van mijn bestaan wel erg leeg. Ik voeg mij dus ook naar dingen die mijn invloed te boven gaan, niet dat mijn leven daardoor zinnig wordt, maar anders blijf je ook maar in stilstand en alleen. En dat is nou precies wat die mzungu niet kan, hij wil perse geloven dat hij alles onder controle heeft, dat causale denken! Hij heeft dat van die middeleeuwse mzungu Renee Descart. Terwijl dit krampachtig geloof in rationalisme juist blokkert dat je rustig je eigen weg kan volgen. Je zet het fietsstuur dan zo vast dat je niet overeind kan blijven. Als je niet in de omstandigheden flexibel mee kan bewegen kom je gewoonweg hard ten val en meestal zijn wij dan net zo goed het haasje als degenen die de richting bepaalt.
Nee, ik persoonlijk zie de klappen liever gewoon uitgedeeld worden, zelfs al is het soms niet fair. Dan worden de leerkrachten ook gedwongen na te denken over wat ze doen, in plaats van hun persoontje te verschuilen achter regels, richtlijnen en net te doen alsof het niet aan hun ligt. Het leven is niet eerlijk. Dat is te accepteren. Ik ben ook maar wie ik ben. Die vreemde gedachte: “ik weet wat goed is ik ben superior.” Die mzunga heeft nooit geweten dat hij zelf nooit kan weten wat waar is. Nee, baba Mmao hoopt en doet zijn best. Hoe het uiteindelijk loopt hangt van zoveel factoren af, als je daar controle op wilt krijgen, raak je elk contact met de werkelijkheid kwijt. Is dat de wijsheid van iemand die ouder en wijzer is? Is de cultuur van die mzunga gewoon te jong en te onbezonnen? Ach, alle antwoorden zitten in de tijd opgesloten.
Nee, het is verstandiger om het stuur los in de hand te houden en rustig mee te bewegen met de slingeringen. Een beetje orde (kosmos) in de chaos. Chaosmos, zoals Gilles Deleuze zegt, denken als een nomade, bewegen van betekenis naar betekenis. Ontsnappen aan de versteende betekenis van gisteren en daarnet, het verleden. Een zwerver op de weg, niet op de middenlijn, maar van schaduw naar schaduw gewoon op pad, net zoals baba Mmao fietst trouwens.
Nee, ik ben blij zijn fiets te zijn, ook al weet ik nooit wanneer het de laatste keer is dat we op pad gaan.

Hallo.
Kom ik net aan in het midden van een goed gesprek?
Sturen?
Ik ben dol op sturen. Ik beheers niet alle motorische vaardigheden om nauwkeurig te sturen, maar dat ter zijde. Grappig, maar ik denk dat jullie met je gebrabbel, onvoldoende rekening houden met het creatieve. Gebrek aan creativiteit, dat is het grote probleem van veel mensen. Ik denk dat, dat komt omdat jullie bang zijn om te vallen. Jullie hebben alles al eens zien gebeuren. Jullie denken dan meteen te weten hoe het in de toekomst gaat. Dus zijn jullie blind voor nieuwe dingen. Dat het ook anders kan. Dat de toekomst verassend is. “Het gevaar voor het goede is het betere”: mompelen jullie dan. Te kortzichtig om te zien dat wat jullie hebben helemaal niet goed is. Het geloof in wetenschap, waarmee je met de juiste methode altijd de juiste antwoorden krijgt. Te bang om dat los te laten en vrij te bewegen. Maar ik heb mogen ervaren dat je zonder vallen niet kan leren lopen. Trouwens zonder de onbalance van het vallen, kan je niet eens lopen met twee benen.
“Wat een mooi bling ding trouwens... dag fiets?”.
Jullie vinden mij echter onbetrouwbaar. Jullie vinden alles wat ik doe onverwacht. Gelukkig heb ik wel iets leuks over me, zodat jullie mijn aanwezigheid wel kunnen velen. Zo denk ik ook dat jullie opvoeden zoals jullie denken. Als je dit doet, gebeurt dat. Dit heeft te maken met een oud idee over humanis universalis. Een soort god. Een blanke man (mzungu) die wijs is en gestudeerd heeft en dus altijd redelijk is. Dat laatste irriteert me mateloos. Dat zorgt ervoor dat ik erg koppig kan doen. en ik kan koppig zijn kan ik je vertellen. Dan dichten jullie jezelf de superioriteit toe. In die superioriteit geloof ik dus automatisch niet. Net zoals de mens die zegt dat hij het ultime doel van de evolutie is. Pas als er een buitenaardswezen landt of een sprookjesfiguur uit mijn sprookjeboek stapt en vrijwillig verklaart dat de mens behept is met kwaliteiten die alles te boven gaat, geloof ik in jullie superioriteit. Ik moet zeggen: ik ben licht gelovig en jullie kunnen me van alles wijsmaken. Ik geloof graag in sprookjes. Maar niet in sprookjes die verhuld zijn als wetenschap en ware kennis. Over sprookjes en metaforen gesproken. Hans Blumenberg de filosoof? Kennen jullie die? Hij legt uit dat het klassieke schema van mythe naar logos, waarmee traditioneel het ontstaan van de wetenschappelijke rationaliteit wordt bezegeld, ook een sprookje is. Hij vertelt over de spanning tussen mythos en logos. Hij vertelt over hoe leefwereld en theorie elkaar wederzijds beïnvloeden. Hij vertelt dat theorie niet hoger moet worden aangeslagen dan praktijk. Ik heb net zoveel waarheid in me als jullie. Theorie heeft mijn leefwereld nog niet overgenomen. Rationaliteit en de taal die daarbij hoort is heilig verklaard door julie. Taal? Bah! Ik begrijp niets van dat leugenachtige gedoe. De verlichte universeel goede mens naar welke maatstaf iedere nieuwe generatie opgevoed moet worden. En dan vinden jullie mij verwarrend? Als de huidige generatie ook maar iets van het universele goede in zich had, dan zag alles er beslist anders uit. Dit moet ik helaas nu al constateren. En ik denk echt nog niet zo lang na over de dingen van het leven. Het is gewoon gebrek aan creativiteit om vrij van angst door het leven te gaan. Te geloven in het opstaan van de volgende generatie. Die anders is. Die niet jullie regels volgt. En toch ontdekt elke volgende generatie een eigen waarheid. Tijd is de veroorzaker van alle hetrogeniteit. Bovendien liegen jullie dat het gedrukt staat. Zo verafschuwen jullie openlijk geweld binnen een pedagogische relatie, maar laten jullie hele continenten kinderen sterven van de honger of gebrek aan schoon drinkwater. Economisch geweld om zelf bovenop te blijven. Nee, jullie zijn eigenlijk doodsbang om grip te verliezen. Doodsbang voor een ongeluk, terwijl alles in het leven een schitterend ongeluk is. Jullie houden vast aan het sprookje dat verstand alles verklaard. Juist deze gedachte veroorzaakt dat julllie levend dood zijn. Alle creativiteit om anders te denken ligt al lang begraven onder rationaliteit. Elk onderzoek naar pedagogische sensitiviteit van jullie zal dan ook altijd het gewenste resultaat opleveren. Pedagogische sensitiviteit wordt de nieuwe wetenschappelijke term om alles te houden zoals het is. Waarin ik en jullie een vaste plaats krijgen. Dat heb ik van Jaques Derrida gehoord. Ook zo'n rare denker. Hij meent dat taal bedoeld is om ons onder de duim te houden. Ik ontwikkel graag mijn eigen taal, maar jullie begrijpen mijn woorden alleen als gebrabbel. Nou ja laat maar. Jullie kennen net zo min de waarheid als ik. Ikzelf hou ook helemaal niet van geweld. Toch weet ik heel goed dat ik de confrontatie vaak zelf opzoek. Op een of andere manier vind ik dat directe toch prettiger. Daarom vind ik uitgesteld straffen niets. Negatieve consequenties overgoten met ijselijke rationeel handelen, geeft mij een onbedaarlijk holocaust gevoel. De efficientie en het strikt uitvoeren van richtlijnen. Waren maar meer mensen zo emotioneel zoals ik. Ik kan zo lekker onbedaarlijk huilen. Soms ga ik spontaan lekker een potje mee janken als ik mijn buurmeisje zie huilen. Zonder dat ik ook maar de flauwste notitie heb waarom er wordt gehuild.
Blijft de vraag of de manier waarop jullie sturen dus wel goed is? En zo ja, komt dat dan doordat jullie ouders goed hebben gestuurd? Als opvoeden liniair oorzaak gevolg is, dan was de eerste opvoeder God. Is er geen vrije wil, maar resultaat van opvoeding. Dan is God verantwoordelijk. Hoeven wij niets. Zijn wij levenloos. Leeg. Ik weet dat hier geen rationeel antwoord op is. En ik weet dat, omdat ik zelf lekker irrationeel ben. Net zoals creativiteit irrationeel is en quantum fysica toevallig is. Een mooie anekdote? Albert Einstein, (die interresant genoeg niet de nobelprijs kreeg voor zijn overbekende relativiteits theorie, maar juist het foto-electrisch effect het onderwerp binnen de quantum fysica) werd er gek van dat er zelf in het exactste van het exactste, ruimte ingeruimd moest worden voor het toeval. Hij riep: “God dobbelt niet”, waarop Niels Bohr zei: “Hou nou eens op met onze lieve heer de wet voor te schrijven.” Zo voel ik me ook vaak net God. Er wordt mij de wet voorgeschreven, terwijl jullie geen flauwe notie hebben van wat jullie moeten doen. Niet door een gebrek aan kennis of door onontdekte nieuwe variabelen. Maar door het objectieve onvermogen om deze kennis te verkrijgen. Het zit in mij verborgen zonder dat het te vinden is. Helemaal in de zin van Heisenberg ligt het in de natuur vast dat het in mijn geval op geen enkele manier vast ligt, wat er gaat gebeuren, voordat het gaat gebeuren. Nee, het wereldbeeld, geboren op 14 december 1900, schets een geheel andere beeld, dan de wereld waar jullie nog steeds in geloven. Het leven willen vangen en beteugelen. Het omschrijven in woorden en teksten die geobjectiveerd en geoperationaliseerd zijn. Nee, creatief door het leven samen met anderen en niemand die je de wet voorschrijft, dat lijkt mij wel wat. Wel sturen, maar weten dat het elke keer anders is. Kijken welke verrassingen de toekomst van je leven nog in petto heeft. Ik heb de toekomst. Zij die rationaliseren denken in het verleden. Gelukkig zijn er nog heel wat mensen die denken dat ze wat van mij kunnen leren.
Hoe moet de pedagogisch sensitieve opvoeder, dus handelen in een gegeven opvoedingssituatie? Ja, dat weet ik niet hoor. Ik ben geen opvoeder! Ik ga gewoon even bij mama op schoot na Sesamstraat. Dan een liedje voor het slapen gaan en hup naar bed samen met mijn knuffel giraffe.

Geachte aanwezigen.
Ik ben blij dat het dierenrijk nog even genoemd wordt. Leuk weetje namelijk: In Tanzania staat de Giraffe voor het creatieve in de natuur.
Ik ben zelf maar een eenvoudige waarnemer en ik kan niet alles verklaren, maar als je zo dicht bij het vuur zit dan straalt er toch een kleine air van deskundigheid op je af. Vandaar dat ik toch wat wil zeggen over pedagogische sensitiviteit.
Binnen mijn leefwereld is het natuurlijk een non onderwerp, je eet en drinkt, piest wat en je plant je voort. Bij nadere beschouwing geldt dit echter ook voor de overige deskundigen op dit gebied. Vooral voortplanten is een van mijn expertice mag ik trots vermelden.
Ik zie het als volgt. Als je op basis van rationele zekerheid wil opvoeden, en per se in woorden wil vangen wat pedagogische sensitiviteit is, en het dan correct wil uitvoeren, dan mis je het hele punt van vertrouwen en veiligheid. Je krijgt dan niet empathie en gehechtheid, maar los van de leefwereld (namelijk in theorie) onstabiel en onveilig opvoeden. Theorie over pedagogische sensitiviteit werkt averechts, het vermindert de sensitiviteit. Hoe? Namelijk doordat degene in questie door de theorie onzekerder wordt over de juistheid van zijn handelen.
Ik las mee in een boek waarin de hedendaagse filosoof Stephen Toulmin, Aristoteles aanhaalt als weerwoord op het rationaliteitsideaal van het moderne denken van Rene Descartes en Thomas Locke. De hang naar rationaliteit en zekerheid, die sinds de zeventiende eeuw namelijk het westerse denken heeft gedomineerd is ten koste gegaan van verstandigheid, opgevat als een stelsel van menselijke beoordelingen en waarderingen gebaseerd op persoonlijke ervaring. Hij schrijft: 'Op dramatische wijze heeft dit de mogelijkheden van de menselijke geest beperkt om te komen tot een menswaardige wereld.'
Aristoteles merkte op dat, zodra mensen het terrein van de theorie verlaten en dat van de praktijk betreden, zij meestal zekerder zijn over wat te doen staat, dan over de redenen daarvoor. Volledigheidshalve moet ik opmerken dat een niet nader genoemde nauwverwante collega van mij, die betrokken was bij de studies die Aristoteles heeft verricht, Aristoteles op dit gezichtspunt heeft gewezen. Aristoteles zelf noemt het een wijsheid die ontstaat door een accumulatie van concrete ervaringen en die niet te reduceren valt tot de kennis van algemene principes. De term hiervoor is Phronesis. Ik wil dus in navolging van Aristoteles constateren dat in de praktijk opvoeders heel goed weten wat ze moeten doen en wil de kennis daarover dus ook graag daar laten. Phronesis is dus kort door de bocht, praktische wijsheid.
Er is dus geen theorie mogelijk over pedagogische sensitiviteit. Als je pas in een accumulatie van omstandigheden kunt weten wat je moet doen, als de situatie altijd te complex is om te bevatten door ons brein en als de kleinste variabelen uiteindelijk door toeval worden bepaald, dan kunnen we wel elke keer achteraf een plausibele verklaring gaan verzinnen. Het blijft dan een vrij zinloze activiteit voor opvoeden. Echter voor een belezen persoon als ik blijft het wel een aangenaam tijdverdrijf.
Bij opvoedingsvragen en problemen moet de opvoeder ergens vertrouwen in krijgen. Dit kan de hulpverlener niet louter doen op basis van rationaliteit. In de hulpverleners relatie gaat het namelijk ook alweer over vertrouwen, veiligheid en intuitie. Bij intuitie grijp ik terug naar kennis die stamt uit de tijd toen ik mij op het terrein van de verpleegkunde begaf. Dit is namelijk ook een terrein waarop ik mij als deskundige wil profileren, daar ik in samenwerking met een ander persoon ook enige studietijd heb doorgemaakt aan de Rijks Universiteit Limburg in Maastricht. Is intuitie al genoemd in samenhang met pedagogische sensitiviteit en phronesis? Dan mag ik dit misschien als klein opzetje influisteren. Heb ik al gezegd dat de rol van de vrouw in deze maatschappij veel te klein is? Haar wordt veel intuitie toegedicht en omdat dit irrationeel is wordt dit gezien als fout. Ik mag vrouwen echter graag, niet in de laatste plaats door de vaak lange haren wat ik prachtig vind. Tot mijn grote opluchting bleek dat in de exacte wetenschappen, het toppunt van rationaliteit, omstreeks 1900 de kink in de kabel is gekomen. Toeval en het objectief kunnen aantonen. Waarschijnlijkheid en het kunnen nameten.
We spiralen steeds verder af van de praktische waarheid met elk onderzoek dat wordt verricht. Hoe specifieker we onze onderzoeksvraag over pedagogische sensitiviteit stellen, des te onzekerder worden we over de uitkomsten of zijn de uitkomsten niets zeggender. Op het niveau van genen kunnen bepalen hoe erg pedagogisch sensitief iemand is? Wat zegt dat over de mate waarin het kind positief gehecht is of empathies kan zijn? En welk aandeel neemt het irrationele kind in de relatie? Zorgen kinderen er misschien voor dat we aandacht aan hun behoeften gaan besteden nu we financieel in staat zijn in alle behoefte te voorzien? Is pedagogisch sensitief zijn niets meer of minder dan een leuk tijdsverdrijf dat geen doel in zich draagt? Een luxespeeltje net als een mobieltje, een heel handig en ogenschijnlijk niet te missen attribuut? Is het mogelijk dat het kind de pedagogische relatie legt? Dat volwassenen ogenschijnlijk de veroorzaker lijken te zijn van de pedagogische relatie, maar in principe het gevolg zijn? Wordt er pas de liefde bedreven als de genen opdracht geven, ofwel als het kind geboren wil worden? Kan je pedagogische sensitief zijn zonder kinderen in de buurt? Ben je pedagogisch sensitief als je lief bent voor je kind, maar hem wel over korte afstanden met je grootte fourwheeldrive rond rijdt en mogelijk zijn toekomst verprutst? Hoe zit het met liefde en pedagogische sensitiviteit? Moeten we dichters en poëten aan de slag laten gaan met dit onderwerp? Als pedagogische sensitiviteit gevoel is zoals liefde, willen we dat wel rationaliseren? Als we precies weten wat liefde is, is dat dan het einde van de liefde? Als we precies weten wat pedagogische sensitiviteit is behoeven we dan geen kinderen meer? Bestaat pedagogische peergroepsensitiviteit? Als phronesis ontstaat op basis van geaccumuleerde ervaring, maar de ervaring zelf cultuur afhankelijk is, is phronesis zelf daarmee ook cultuur afhankelijk? Is pedagogische sensitiviteit dus cultuur afhankelijk? Hoeveel culturen zijn er?
Zoveel vragen die we niet moeten willen beantwoorden. Want de vragen leiden naar wijsheid, de antwoorden naar het versteend verleden. Daarom wil ik krachtig benadrukken dat het een dubieus en moeilijk terrein is waarin onderzoekers zich begeven en dat termen als pedagogisch sensitief niet licht dienen te worden opgevat. Ik roep iedereen die ecologische pedagogiek serieus neemt voorzichtigheid te betrachten en niet in alom tegenwoordige valkuilen te vallen.
Enige nederigheid dien ik toch in acht te nemen, mijn stem draagt minder ver dan die van mensen, ik ben immers maar een luis in de baard van Hans Jansen.

Versteend verleden? Leven in de geschiedenis? Liniair in tijd? Ik zit hier op een steenworp afstand van het begin van alles. De wieg van alles wat we weten. De grond waarin alles is ontsproten. De lucht ademt dat hier de eerste gedachten aan een brein zijn ontsproten. De sterren stralen sinds mensen heugenis en hier zijn de mensen begonnen met herinneren. Lopen op twee voeten, het ongewoon wankele evenwicht. Handen vrij voor gereedschappen. Het kaal worden van het lichaam. Alles lijkt hier begonnen te zijn. In dit gebied wordt de geboorte van taal geplaatst. De vier originele moedertalen komen hier vandaan Bantu, Nilo-Hamitic, Crushitic en Khoisan. Hieruit is alle taal voortgekomen. Er zijn hier stammen die communiceren met voortalige klik klanken en toch... alle taal in de wereld kan niet verklaren wat ik bedoel.
Ik moet me hier ergens bij de bron bevinden. Het paradijs, mijn hof van Eden. Het woord dat alles beantwoordt. De formule die alles verklaart. De geoperationaliseerde hypothese waarin iedereen zich voor altijd kan vinden. De heilige graal. Mijn Da Vinci Code. De verborgen variabel die het pad van lichtquanta bepalen. De informatie die de werkelijkheid bepaalt. Ik voel mij zenuwachtig worden. Is het einde nabij? Zijn mijn dagen geteld?
Mijn twee meest bekende collega's lijken onaangedaan. Zij leven er lustig op los, lijken zich in sneltreinvaart te ontwikkelen. Fantaseren er op los en raken haast in extase over de mogelijkheden in de toekomst. Ik denk ook dat alles mogelijk is en zie wel wat in die sience fiction. Vooral de mogelijkheden van de computer zijn ongekend. Virtual reality, informatie overal en altijd in onbekend grote hoeveelheden aanwezig. Vriendschappen aan de andere kant van de wereld, verbonden met world wide web, het universum. Dit is synoniem aan de chaos die ik nu hier als werkelijkheid ervaar. De hetrogeniteit van mogelijkheden. De chaos die zo vruchtbaar is dat je het niet mag beteugelen. Maar ik zit maar te piekeren. Ben ik goed op weg? Waar lijdt deze weg mij? En kan ik het ooit verklaren? Kan ik mijn doel vinden? Ik kan een kleurig palet schilderen, zoals Picasso verschillende dimensies tegelijkertijd laten zien, maar het niet mooi vinden. Het geweld in Quinten Tarentino's “Pulp Fiction” zien en er hartelijk om lachen. Franz Kafka's “Het proces” herlezen en begrijpen dat ik samen met de schrijver vast zit. Het dvd-tje “The Matrix” bekijken en bij elk fragment denken alles is geprogrammeerd. “Jazzmataz” opzetten en horen dat het herhalen van een sample eindeloos mooi kan zijn. Mij verbazen over “Windows” en een open sources “Linux” besturingssysteem gaan gebruiken. Jonathan Safran Foer's “Alles Is Verlicht” lezen en weten dat alles anders is, afhankelijk van wie je bent, waar je bent en wanneer je bent. Toch lijkt het of ik alleen ben. Ik zie mijn reisgenoten en ben eenzaam. Ik zie de mogelijkheden en weet dat er geen oplossing is. Ik zit dicht bij de bron en weet dat er geen ontsnappen mogelijk is. Het lijkt wel of het kunnen zien van de matrix van het leven, de levenslust beperkt. Een matrix die schitterend is maar toch een net dat je gevangen houdt in je leefwereld. Aan de andere kant is het ook een warme deken die veiligheid biedt. De zekerheid dat je uitsterft en weer rust krijgt.
Mijn collega's houden er een zeer beperkte visie op na. Het lijkt wel of ze niet zien wat er allemaal gebeurd. Ze zien alleen de dingen die ze willen zien. Zoals eksters die onherroepelijk bling bling dingen zien. Zij storten zich op alles wat nieuw is, geven het een naam en gaan er meteen mee aan de slag. Experimenteren noemen ze dat dan, evolutie, vooruitgang. Ben ik dan de enige die ziet dat de techniek en wetenschap een autonoom voorthollend systeem is en alles in onbalance brengt. Rationaliteit die emotionaliteit overrompeld. Of is alles zo autonoom geordend en is emotie onkunde? Ik weet dat ik geen antwoord heb op deze vragen. Geen orde kan brengen in de chaos. Geen chaosmos kan scheppen. Maar verblind door het leven gaan, dat wil ik niet. Ik wil niet alles wat ik niet begrijpen kan weg rationaliseren. Ik wil mij niet beperken en voordat ik oud ben en sterf, dood zijn. Ik wil als een kind het leven ondergaan, mij op laten pakken en geknuffeld worden, ook al betekent dat, dat ik dan soms pijnlijk val. Een pijnloos keurig leven netjes in het rooster is geestelijk dood. Of zit ik fout ben ik het uitstervende ras? De onbezonnenheid van het kinderlijke, dat in elk mensensoort zit, is de charme van de chaos. Het wegredeneren van de hetrogeniteit lijkt zeer vruchtbaar. Je schiet dan vooruit. Maar mis je dan niet alles? Het vliegtuig brengt je snel naar je doel. Maar als het doel niet het leven is, maar de reis? Schiet je dan het leven voorbij? De liefde voor het leven verdwijnt met rationaliseren, zoals het ontlede hart geen mystiek meer zou hebben, terwijl elk ontlede deel ook weer een mythe is. Ongrijpbaar blijft de essentie en door het dwingende zoeken naar het juiste woord ga je voorbij aan de inhoud. Liefde, zoals de liefde voor je kind. Wie kan dat ooit begrijpen? Wie kan dan ooit begrijpen dat ik me geen kinderen wens? Ben ik pedagogisch sensitief en voel ik aan dat elk kind op deze wereld onherroepelijk wordt vastgepind in de matrix? Vind ik het te pijnlijk om te zien wat wij doen met kinderen? Kinderen die afwijken, ziek noemen? Hen omschrijven in syndroom of probleemgedrag? Alle creativiteit eruit praten, zodat ze allemaal netjes hun schoolwerk doen en slagen in het leven? Zich voortplanten en rijk worden? En ergens verborgen onder dikke lagen hun kindzijn koesteren? Als ik zie hoe succesvol de dwang tot homogeniteit is dan kan ik niet anders dan buigen voor mijn tijdgenoten. Ik kan de ijzeren wet van rationaliteit niet doorbreken. De voortrazende glanzende auto's gaan mij voorbij. Op de sneltrein zonder machinist zitten mijn collega's en ik blijf alleen achter. Home habilis en homo erectus gaan voort en ik kan niet anders dan constateren dat ik de boot mis.
Zoals elke brief een ondertekening verdient, verdient ook een afscheidsbrief een naam. Ook al doet ondertekening er niet meer toe, omdat bij het lezen van deze brief ik er niet meer ben. Ik neem nu afscheid van het leven zoals dat zich nu verder ontwikkeld. Ik ben de laatste en doe het licht uit.
Mijn naam is Zinjanthropus “the nutcrackerman”Australopithecus boisei uit de Olduvai Gorge, Tanzania.